Is zwart wel een kleur?
Theoretisch: zwart is geen kleur, maar ontstaat door het absorberen van de straling van alle andere kleuren, waardoor er geen terugkaatsing van licht is. Maar, in de kleurenpsychologie en kleursymboliek wordt zwart wel degelijk als een kleur ervaren. Het is zelfs zo dat die met geen andere kleur vergelijkbaar is. In de kleurenpsychologie is zwart meestal geen positieve kleur, al geven kleding en uiterlijk daar een andere kijk op.
Psychologische en symbolische werking van zwart
Zwart wordt vaak als bedreigend ervaren, denk daarbij aan pikdonkere nacht of ruimte waar iemand alleen de weg moet zien te vinden en die gedachte kan al beangstigend zijn. Uitspraken zoals op zwart zaad zitten, iemand zwart maken, op de zwarte lijst komen en een zwarte kat die je pad kruist, zijn niet bepaald positief te noemen. In het westen staat zwart nog altijd voor boosaardigheid. Het is ook een veel voorkomende kleur voor anarchistische groeperingen.
Positief zwart
In verschillende andere culturen is zwart juist de mooiste kleur. In veel Afrikaanse landen symboliseert zwart juist met onafhankelijkheid en het vrijheidssymbool van Afrika is dan ook de zwarte ster. Ook de kleur van de vruchtbare aarde is zwart en daarom is zwart ook vaak terug te vinden in veel Afrikaanse vlaggen.
Zwart in context
Zwart kan iedere kleur een negatieve lading geven. Rood staat voor de liefde maar naast zwart verandert rood in sterk en bedreigend. Geel naast zwart staat voor gevaar en hardheid ontstaat door zwart naast blauw te gebruiken. In positieve zin kan zwart naast goud, luxueus overkomen en zwart met purper erotisch. Zwarte belijningen geven diepte en duidelijke contouren en worden veel gebruikt in kunst en dessin ontwerpen.
Zwarte kleding van toen naar nu
In de vroege middeleeuwen waren bonte kleuren een teken van macht en mochten die alleen gedragen worden door de adel. Dat veranderde toen de adel verarmde en de burgerij opkwam. Zij lieten zich de kledingwetten niet meer voorschrijven. Kleur betekende nu rijkdom. Na de middeleeuwen, onder invloed van het katholieke Spaanse of en de reformatie van Luther, ontstond een ander moraal en verdonkerde de wereld. Het was raadzaam boete te doen en zich af te keren van de wereldse verlokkingen om niet in de hel te belanden. IJdelheid en nederigheid werden als een doodzonde gezien en kleurrijke kleding maakte plaats voor zwarte kleding. Ook daar vonden mensen hun weg om hun rijkdom te tonen, als je de schilderijen ziet uit die tijd. Er staan mensen met zwarte kleding afgebeeld maar wel kleding gemaakt van rijke fluwelen en zijden stoffen, en ook de vele juwelen die gedragen werden, tonen dan toch hun rijkdom.
Zwart, elegant zonder risico
Een paar eeuwen later, rond 1930, creëerde Coco Chanel ‘the little black dress’. Een baanbrekende verandering in de mode. Tot die tijd was er een duidelijke scheiding wanneer lange of korte jurken gedragen werden. Bij speciale gelegenheden, zoals een trouwfeest, droegen de vrouwen lange avondjaponnen. Nog altijd kan het zwarte jurkje bij elke formele gelegenheid gedragen worden. In de traditionele feestkleding voor heren zien we de zwarte smoking als het meest elegante kostuum.
Zwart, de kleur van het individualisme
Zwart in kleding dwingt enerzijds respect, autoriteit, verfijning en elegantie af, maar kan ook afstandelijkheid, kilheid, intimiderend of beklemmend overkomen. Zwart is geen open en uitnodigende kleur, maar wel een goede kleur om jezelf in te verstoppen. Pubers zijn op zoek naar een eigen individualiteit en keren zich vaak af van de algemene gevestigde orde. In deze fase van hun leven willen ze zich niet conformeren en kiezen ze vaak voor zwarte kleding.
Opvallen met zwart
Aan de andere kant heeft zwarte kleding het voordeel dat het gezicht, door licht-donker contrast, meer opvalt en alle aandacht krijgt.
Bij een presentatie waar kleur en kleding niet mogen afleiden kan zwart een goede keuze zijn. Waar producten de aandacht moeten krijgen zien we personeel vaak in zwarte kleding en waar luxe uitstraling nagestreefd wordt, is zwart aanwezig in het interieur. Vanaf de jaren 50 duikt zwart herhaaldelijk op als kleur van de tegencultuur en is ruim vertegenwoordigd in de garderobe van diverse subculturen en intellectuele stromingen, zoals de subcultuur ‘gothic’, waar zwart de enige kleur is die gedragen wordt. Kijk naar rockers en punkers, hun kleding is ook overwegend zwart.
Waarom designers graag zwart dragen
Voor ontwerpers die in de designwereld werken is vormgeving en functie belangrijk. Zwarte kleding is hierbij een statement van individualisme en verfijning en reflecteert hun manier van werken. De eigen individualiteit wordt nagestreefd door vorm en stofkeuze en kleuren zouden hier alleen maar afleiden. Nog steeds is de kleur zwart aanwezig in de mode, niet alleen bij modeontwerpers Yamamoto en Anne Demeulemeester, die mede bekend staan door hun ontwerpen met de kleur zwart, maar ook omdat het een gemakkelijke kleur is. Naast alle eerdergenoemde redenen zijn alle tinten zwart, in verschillende materialen, altijd combineerbaar, iets wat bij andere kleuren veel moeilijker is.
Een zwart voor iedereen
Op het eerste gezicht is zwart gewoon zwart, maar niets is minder waar. Om een zwarte kleurstof te krijgen worden verschillende kleuren met elkaar gemengd. Het verschil in ondertoon is wordt duidelijk op het moment dat er meerdere kledingstukken in dezelfde kleur zwart bij elkaar liggen. Dan wordt zichtbaar of het zwart, heel diepzwart, off-black, met een blauwe, groene, rode, of bruinige ondertoon of dat het geen diepzwart, maar meer houtskool /antraciet zwart is. Zwarte kleding is populair en veel mensen willen zwart dragen. Binnen het vak van Image professionals is zwart de kleur waar veel tegenstrijdigheden over bestaan. Wie werkt met het vier seizoenen systeem zal niet zo vaak zwart aanbevelen (alleen voor het wintertype). Toch is er voor elk type een zwart (zoals bijvoorbeeld antraciet). We kijken dan naar wat er van nature aanwezig is in het uiterlijk. Naast zwart lijken alle andere kleuren lichter en daarom is er vaak een hard contrast tussen zwarte kleding en een blanke en/of warme getinte huid en een lichte en warme ondertoon in het haar. Door het slim in zetten van shawls of make-up komt zwart minder hard over.
Glanzend zwart
Zwart, met glans gecombineerd, wordt als duurder en eleganter ervaren. Een zwarte cadeauverpakking straalt luxe uit, een zwarte limousine zal chiquer overkomen. In de meeste concertzalen staat een glanzende zwarte vleugel en veel designmeubelen hebben een glanzend zwart oppervlak.
Colour Professionals
